Bir yıl önce Türkiye'de karbon yakalama, konferanslarda konuşulan uzak bir konuydu. Bugün yasası, takvimi ve faturası olan bir konu. COP31 Antalya'da yapılırken Türk sanayisinin önünde üç tarih var ve üçü de aynı yeri gösteriyor: bacadaki CO₂.
Her şeyi değiştiren üç tarih
Temmuz 2025, İklim Kanunu. Türkiye'nin 2053 net sıfır hedefi artık yasada yazıyor. Kanun, büyük sanayi tesislerinin emisyon izni almasını ve emisyonlarını raporlamasını zorunlu kılıyor.
Ağustos 2026, Emisyon Ticaret Sistemi. Türkiye ETS yönetmeliği Resmî Gazete'de yayımlandı ve yılda 50 bin tonun üzerinde CO₂ salan tesisleri kapsıyor. İlk aşamanın, izinlerin ücretsiz dağıtılacağı bir pilot dönem olması planlanıyor. Pilotun ne zaman başlayacağı ve ayrıntıları henüz netleşmedi; COP31 sırasında ve sonrasında açıklanması bekleniyor. Ama yön belli: salınan her ton CO₂ ileride bir maliyet olacak.
2026, AB Sınırda Karbon Düzenlemesi (SKDM). AB'ye çimento, çelik, alüminyum ve gübre satan ihracatçılar artık ürünlerindeki karbonun bedelini ödemeye başlıyor.
Neden "yeşil enerji" tek başına yetmiyor?
Türkiye'nin 2035 hedefi, emisyonları 643 milyon ton CO₂ eşdeğeriyle sınırlamak ve 2038'de zirve yapıp düşüşe geçmek. Elektriği yenilenebilir kaynaklardan üretmek bu yolun önemli bir parçası, ama sanayide her şeyi çözmüyor.
Çimentoyu düşünün: CO₂'nin önemli bir kısmı yakıttan değil, kireç taşının fırında ayrışmasından çıkıyor. Fırını güneş enerjisiyle bile çalıştırsanız bu CO₂ yine çıkıyor. Çelikte, kimyada ve atıktan enerji üretiminde de benzer bir durum var. Bu sektörler için gerçekçi yol, CO₂'yi bacada yakalamak.
Çimento bizim için ayrıca kritik: Türkiye 2026'nın ilk yarısında AB'nin dışarıdan aldığı çimento ve klinkerin yaklaşık yarısını tek başına sağladı. Yani SKDM'den en çok etkilenecek ülkelerden biri biziz.
Türkiye bu işe yabancı değil
Türkiye'nin en büyük petrol sahası olan Batman'daki Batı Raman'da TPAO, 1980'lerden beri yeraltına CO₂ basıyor. Burada kullanılan CO₂ doğal bir kaynaktan geliyor, sanayiden yakalanmıyor. Ama CO₂'yi taşımak, yeraltına basmak ve izlemek konusunda onlarca yıllık bir saha tecrübesi var. Eksik olan halka, sanayi bacasından CO₂'yi uygun maliyetle yakalamak.
Eksik halka: yakalama teknolojisi
Bugün en yaygın yakalama yöntemi amin çözeltileri. Çalışıyorlar, ama CO₂'yi geri almak için çok ısı harcıyorlar. Bu da yakalamanın maliyetini artırıyor.
HELIOS'ta tam bu halka üzerinde çalışıyoruz. Ürettiğimiz MOF'lar molekül boyutunda gözenekleri olan kristaller: CO₂'yi baca gazındaki diğer gazların arasından seçip tutuyorlar, daha az enerjiyle bırakıyorlar ve tekrar tekrar kullanılabiliyorlar. Ve bunları Türkiye'de, İstanbul'da üretiyoruz. Karbon yakalama hakkında temel bilgiler için Karbon Yakalama ve Depolama 101 yazımıza göz atabilirsiniz.
Şimdi ne yapmalı?
ETS'nin pilot dönemi başladığında, sanayi için bir prova fırsatı olacak. Emisyonlarını şimdiden ölçen, hangi bacada ne kadar CO₂ olduğunu bilen ve yakalama seçeneklerini deneyen tesisler, izinler ücretli hâle geldiğinde ve SKDM faturası kesildiğinde hazırlıklı olacak.
Tesisiniz için karbon yakalamayı konuşmak isterseniz bize yazın.
Bir sonraki yazımızda COP31'in ardından karbon fiyatını konuşacağız: Türkiye'de bir ton CO₂ ne kadar edecek?
Sık sorulan sorular
Türkiye'de karbon yakalama tesisi var mı?
Bildiğimiz kadarıyla Türkiye'de sanayi bacasından CO₂ yakalayan ticari ölçekte bir tesis henüz yok. Batı Raman sahasında 1980'lerden beri CO₂ yeraltına basılıyor, ama bu CO₂ doğal bir kaynaktan geliyor. Emisyon Ticaret Sistemi ve SKDM ile birlikte sanayide ilk yakalama projelerinin önümüzdeki yıllarda gündeme gelmesi bekleniyor.
Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi kimleri kapsıyor?
Yönetmeliğe göre yılda 50 bin tonun üzerinde CO₂ salan tesisler. Bu tesisler emisyonlarını izlemek, raporlamak ve saldıkları kadar izin teslim etmekle yükümlü olacak. İlk aşamanın, izinlerin ücretsiz dağıtılacağı bir pilot dönem olması planlanıyor; pilotun takvimi ve ayrıntılarının COP31 sonrasında netleşmesi bekleniyor.
SKDM (CBAM) Türk ihracatçılarını nasıl etkiliyor?
AB'ye çimento, çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen satan şirketler, ürünlerinin üretiminde salınan karbon için bedel ödüyor. Bu bedel ürünün karbon yoğunluğuna göre artıyor. Emisyonunu düşüren üretici daha az ödüyor ve rekabette öne geçiyor.
Türkiye'nin iklim hedefleri neler?
2053'te net sıfır (İklim Kanunu ile yasada) ve 2035'te emisyonları 643 milyon ton CO₂ eşdeğeriyle sınırlamak. Emisyonların 2038'de zirve yapıp düşüşe geçmesi planlanıyor.
MOF'lar Türkiye sanayisinde nasıl kullanılabilir?
MOF'lar baca gazından CO₂'yi seçerek tutan katı malzemeler. Çimento, çelik ve kimya gibi azaltılması zor sektörlerde, amin çözeltilerine göre daha az enerjiyle karbon yakalama potansiyeli taşıyorlar. HELIOS bu malzemeleri Türkiye'de üretiyor.
